ابو القاسم سلطانى
38
دايرة المعارف طب سنتى ( گياهان دارويى ) ( فارسى )
دست مىآورند براى اين منظور شكافى نسبتا عميق در درخت تا رسيدن به ناحيه آوندهاى آبكش ايجاد مىنمايند برحسب گياه مولد رزين نوع مرغوب به صورت ورقههاى كوچك به رنگ زرد روشن و نامرغوب آن به صورت قطعات كوچك به رنگ تيره كه داراى ناخالصى است مشاهده مىشود . طعم آن معطر و كمى تلخ است . رزين حاصل حاوى 1 درصد اسانس مىباشد كه از ديپانتن و پىنن راست تشكيل شده است . همچنين داراى يك ماده تلخ و حدود 95 درصد اسيدهاى مختلف مىباشد . تاريخچه : برخى مؤلفين و فرهنگها نام يونانى Sandarakhe كه حنين معرب آن را سند راخى ذكر نموده است مترادف با سندروس آوردهاند درحالىكه سندراخى زرنيخ احمر مىباشد چه تئوفراست مىگويد كه آن در معادن كانى يافت مىشود و پلينى مىنويسد كه آن در معادن طلا و نقره ديده مىشود و هرچه قرمزتر ، خالصتر و خردشدنىتر باشد بهتر و قدرت درمانى آن بيشتر است و ديوسكوريد ذيل سندراخى مىنويسد كه نوع مرغوب آن كاملا قرمز رنگ است مخلوط آن با راتينج ( تربانتين ) در داء الثعلب ، مخلوط با قير در برص ناخن و با روغن زيتون دفعكننده شپش و با پيه تحليل برنده آماسها و با روغن گل سرخ در بواسير و زخمهاى ناحيه مقعد و وارد كردن دود آن به وسيله لوله به دهان ، در مشكلات ريوى و سرفه هاى مزمن سودمند است 1 * و رازى ذيل زرنيخ ( نوع احمر ) كاملا عين آنچه را كه ديوسكوريد ذيل سندراخى آورده است از قول وى ذكر مىنمايد 2 * . با توجه به مراتب فوق سندراخى نزد يونانيها زرنيخ سرخ بوده 3 * و سندروس نمىباشد و من در كتاب دياسقوريدوس مطلبى راجع به سندروس نديدم گرچه در قانون عربى چاپ بيروت به نقل از ديوسكوريد مطلبى در اين مورد آمده است ولى در قانون چاپ تهران به جاى آن مطلبى ديگر آمده كه اين صحيح مىباشد 4 * . رازى ذيل سندروس مىنويسد : اگر اشخاص چاق مدتى نسبتا زياد هر روز 5 ، 2 گرم آن را با آب و سنكنجبين بخورند لاغر خواهند شد . سندروس براى مبتلايان به صرع ، آسم و بزرگى سپرز سودمند و تناول آن با آب عسل قاعدهآور مىباشد . در لكه سفيد روى قرنيه بسيار موثر و براى درد دندان و لثههاى نرم داروى خوبى است . . . بديغورس گفته است كه آن بندآورنده خون مىباشد و در زكام مفيد است و طبرى گويد كه آن فيسورها را خشك مىكند و ماسرجويه اظهار داشته است كه دود آن بواسير را خشك مىكند 5 * در بواسير خونى سودمند مىباشد 6 * به هندى آن را رال ، مريمدهون و ميمو مىنامند و درخت آن در سرزمين زنگبار مىرويد 7 * . كشتىگيران از آن مىخورند تا به نفس تنگى دچار نشوند و مصرف موضعى آن ضعف بينائى را درمان مىكند 8 * و جرجانى آن را در طپش قلب موثر دانسته است 9 * . ابن بيطار از قول ابن ماسويه ، اسحق بن عمران و غافقى مىنويسد سندروس بلغم معده و روده را خارج نموده كرم و كرم كدو را مىكشد و در سستى عصب ناشى از سردى ، رطوبت و امتلاء موثر است و تغليظ شده مخلوط